نیکشهر در خردادماه سال 1369 در راستای سیاست های محرومیت زدایی با همت دولتمردان دلسوز در هیات دولت با جدا شدن دو بخش نیکشهر و قصرقند از شهرستان چابهار و منضم شدن سه بخش بنت - فنوج و لاشار به عنوان شهرستان تصویب و به عنوان اولین شهرستان بعد از پیروزی شكوهمند انقلاب اسلامی اعلام گردید.  

شهرستان نیكشهر از شمال به شهرستان ایرانشهر، از جنوب به شهرستان چابهار، از غرب به استان كرمان، از شرق به شهرستان سرباز محدود میشود.

نیکشهر یکی از آبادیهای اولیه ای است که پس از دوران کوچ نشینی و دامداری ایجاد گردیده است. زمین های آن بیشتر پلکانی بوده با شیب تند و به سبب داشتن آب فراوان و وجود چشمه سارها که حتی در خشکسالی بعضی بی آب نشدند ، باعث گردید مردمان اولیه در این محل سکونت دائمی اختیار کنند. به همین دلایل بود که بعدها بعنوان یکی از مراکز مهم مکران به حساب آمد که به نوعی مرکز مکران قرار گرفت.  

نیكشهر بین 26 درجه و12 دقیقه عرض شمالی و60 درجه و12 دقیقه طول شرقی گرینویچ در ارتفاع 450 متری از سطح دریا واقع شده است.

نیكشهر دارای قدمت طولانی و نام قدیم آن (گِه) به معنای گهتر یا بهتر بود و در زمان سلطنت رضاشاه به نیکشهر تغییر نام یافت . این شهرستان 23 هزار و 930 كیلومترمربع وسعت است كه با این وسعت از 13 استان كشور و 83 كشور و جزیره دنیا بزرگتر است. جمعیت آن 194 هزار نفر است. شهرستان نیكشهر از نظر وسعت اولین شهرستان استان بعد از زاهدان است.

فاصله زمینى نیكشهر تا مركز استان 653 كیلومتر و تا تهران 1942 كیلومتر است و فاصله هوایى آن تا تهران 1346 كیلومتر مىباشد.

فاصله مركز شهر تا آخرین روستا بالغ بر 250 كیلومتر است و فاصله شهر نیكشهر تا مركز یكی از بخشها (فنوج) 140 كیلومتر است. دارای 5 نقطه شهری و 5 بخش(بنت- فنوج- لاشار- قصرقند و مركزی) با 15 دهستان حدود هزار پارچه آبادی دارای سکنه در جنوب شرقی استان سیستان و بلوچستان واقع شده است.

شهرستان دارای 320 شورای روستایی و شهر می باشد. و با توجه به قدمت و آثار حدود 35 هكتار قبرستان كهنه می باشد.

آب و هوای شهرستان گرمسیری بوده، و در این نوع آب و هوا بیشترین نوع محصولات كشاورزی قابل كشت و برداشت است،

منابع آبی شهرستان شامل شرب و كشاورزی توسط آبهای سطحی رودخانه كاجو- رودخانه كشیك- رودخانه شگیم- رودخانه تنگ سرحه- رودخانه رابچ فنوج و حدود 562 رشته قنات- دو هزار و 800 حلقه چاه و چاهك- حدود 500 بند خاكی، سنگی ملاتی و گاویونی و سد خیرآباد نیكشهر با ظرفیت 27 میلیون مترمكعب ذخیره آب است.

شهرستان نیكشهر دارای سه هزار كیلومتر راه روستایی-شهری- آسفالته است.

حدود 95 درصد روستاها برقدار هستند و حدود 800 فضای آموزشی و 52 هزار دانش آموز در مقاطع تحصیلی ابتدایی- راهنمایی- متوسطه و پیش دانشگاهی مشغول به تحصیل هستند. این شهرستان حدود دو هزار و 200 دانشجو در دو دانشگاه پیام نور و دانشگاه آزاد اسلامی در رشته مخلف مشغول تحصیل هستند.

شهرستان نیکشهر دارای جغرافیای تاریخی بسیار کهن و آثار باستانی ثبت شده فراوانی میباشد که از جمله وجود درختان کهن سالی چون درخت مکرزن یا انجیر معابد در محله تمپی با قدمت 600 ساله دیگر درروستای هیت و کوه بن که هر کدام دارای قدمت 400 الی500 ساله که گویای تشکیل هسته اولیه سکونتگاه در روستا های مزکور میباشد از دیگر آثار باستانی قلعه سردارحسین خان و مسجد عبدالقادر و چهل دختران واقع در شهر نیکشهر که بعنوان هسته اولیه پیدایش نیکشهر تشکیل می دهند قلعه بنت- قلعه فنوج- قلعه بُگ- قلعه ساربوک و قلعه قصرقند که هر کدام دارای قلمرو وسیع و مقر حکومتی محلی بوده و دارای ساختار و تشکیلات فراوان بوده اند که قدمت بعضی از آنها به اوایل قرن هجری قمری و بعضی از آنها به زمان اشکانیان و قبل از اسلام بر میگردد. از دیگر آثار باستانی شهرستان نیکشهر کیت کوه یا گت کوه که به معنای کوه محصور و دایره مانندی با ارتفاع زیاد واقع در نزدیکی روستای چندوکان در زمان هجوم اقوام مغول به این منطقه بعنوان مقر و سنگرگاه این قوم بوده و در بالای آن یک حلقه چاه آبی حفر شده و منزل گاهای در آن یافت می شود و از دیگر مناظر دیدنی شهرستان نیکشهر آبشار روستای آبند واقع در دهستان ساربوک که هم اکنون اهالی روستای آبند ضمن اینکه آب آنرا برای کشاورزی استفاده می کنند بصورت انتقال در لوله برای آب شرب روستا استفاده می کنند. منطقه گردشگری شالمال (شالمار) در 25 كیاومتری نیكشهر نزدیكی روستای جلایی كلگ- تنگه فنوج – تنگه سرحه- چشمه و آبشارها و آب گرم شیرآباد لاشار- منطقه تفریحی و گردشگری و خوش آب و هوای گرگان- منطقه تفریحی شگیم با چشم اندازهای زیبا و دل انگیز و آبشارها كه جوانان و اهل تفریح در کنار آن آبشار زیبا و دیدنی به گردشگری و اوقات فراغت خود را می گذرانند و دارای آب و هوای ملایم و خنک می باشد همچنین وجود سنگ نگاره های حکاکی شده و پنجه انسان در یکی از روستا های حاشیه کاجو که نشان از سکونت انسانهای در زمان های قدیم در این منطقه بوده است بنا بر بررسیهای بعمل آمده و گفتگو با بزرگان منطقه میگویند قصرقند یکی دیگر از شهر های بسیار قدیمی که قدمت آن به 3000 سال بر می گردد و زمانی انبار غله بلوچستان بوده و محصولاتی چون نیشکر به کشور های خارج صادر می شده نام قدیم قصرقند گنداوه (گنجاوگ) میباشدکه وجود نیشکر فراوان آنرا به قصرقند معروف کرده است یکی از شهرهای که دارای آب فراوان وکشاورزی بسیار مناسب می باشد در داخل شهر نیکشهر حدود 12 رشته قنات و کاریز عبور می کند که دارای سابقه بسیار طولانی و عمق چاه های آن خیلی زیاد می باشد از جمله قنات خونکرد با طول نزدیک به یک کیلو متر عمق چاه های آن شاید به 25 متر هم برسد همه این ها نشانگر وجود کشاورزی غنی و سکونت انسانهای پر تلاش در این دیار می باشد که توصیه می کنم کارشناسان و علمای باستان شناسی با تحقیق بیشتر و مطاله عمیقتر میتوانند به واقعیت های دیگری دست پیدا کنند از نظر موقعیت جغرافیای و طبیعی نیکشهر به در قسمت شمالی به صورت کوهستانی با هوای بسیار مناسب و ملایم در قسمت جنوبی و غربی با دشت و اراضی کشاورزی مناسب و هوای متفاوت متمایز میشود قصر قند و نیکشهر یکی از پر آب ترین مناطق بوده اندکه کشاورزی مناسبی نیز داشته اند با برنامه ریزی مناسب و مهار آبهای ناشی بارندگی های سیل آسا میتوان دشت های وسیعی از این منطقه رابه زیر کشت در آورددر بخش فنوج پتانسیل های صنعتی و معدنی بسیار خوب و فراوانی از قبیل سنگ گرانیت - كرومیت- مس- منگنز و غیره وجود دارد که با اکتشاف و استخراج این معادن غنی اشتغال در بخش صنعت ایجاد کرد و به در آمد مردم در نهایت به توسعه شهرستان گام برداشت

منبع: كتاب نیكشهر؛ خاتون مكران در دست چاپ (نویسنده و محقق: مدیر سایت)